Nowe badania sugerują, że chociaż pewne nawyki mogą wydłużyć lub skrócić życie o kilka lat, to jednak jest ono z góry określone genetycznie.
Według nowych badań potencjalna długość życia jest zapisana w genach. Można ją nieco wydłużyć, prowadząc zdrowy tryb życia. Jednak jeśli potencjał genetyczny pozwala na przykład dożyć 80 lat, to raczej nic, co się robi, nie pozwoli dożyć 100 lat.
Uri Alon z Instytutu Naukowego Weizmanna w Izraelu i inni badacze uzyskali dane do badania z trzech zestawów danych dotyczących szwedzkich par bliźniąt, w tym jednej pary bliźniąt, które były wychowywane oddzielnie. Aby sprawdzić, na ile wyniki są uogólnione, grupa zbadała również dane z badania 2092 braci i sióstr 444 Amerykanów, którzy dożyli 100 lat. Ich celem było zidentyfikowanie czynników zewnętrznych, które mogą wpływać na długość życia człowieka, takich jak infekcje lub wypadki, oprócz wewnętrznego czynnika genetycznego.
Stwierdzili oni, że starzenie się jest w znacznym stopniu dziedziczne, co jest sprzeczne z wieloma powszechnie przyjętymi wiedzą medyczną na temat diety, ćwiczeń fizycznych i zdrowych nawyków. Nawyki te są ważne dla jakości życia człowieka, ale są one sprzeczne z inną powszechnie przyjętą mądrością: nie można sprawić, by człowiek dożył stu lat, jeśli nie ma genetycznych predyspozycji do długowieczności.
„Jeśli próbujesz ocenić swoje szanse na dożycie 100 lat, radziłbym przyjrzeć się długości życia członków Twojej rodziny” — powiedział Thomas Perls, geriatra i dyrektor badań nad długowiecznością w Nowej Anglii na Uniwersytecie Bostońskim. W nowej analizie wykorzystano opublikowane dane z jego badania amerykańskich długowiecznych osób, chociaż sam nie brał udziału w tym badaniu.
„Ten artykuł zawiera dość ważne przesłanie” – powiedział S. Jay Olshansky, emerytowany profesor epidemiologii Uniwersytetu Illinois w Chicago, który nie brał udziału w badaniu. „Nie można kontrolować sytuacji w takim stopniu, jak się wydaje”.
„Niektórzy z nas jeżdżą mercedesami, a inni yugo” – powiedział, mając na myśli niedrogie, kompaktowe samochody z byłej Jugosławii.
Wyniki badań – że geny są potężnymi czynnikami determinującymi długość życia człowieka – są zgodne z tym, co wiadomo o innych gatunkach, stwierdziła Daniela Bakula z Uniwersytetu w Kopenhadze. Bakula, współautorka artykułu opublikowanego w czasopiśmie „Science” wraz z pracą Alona, dodała, że długość życia wszystkich innych badanych organizmów „ma silny komponent genetyczny”.
W nowej pracy wykorzystano modele statystyczne i matematyczne w celu wykluczenia przyczyn zgonów, które, jak się okazało, nie były związane ze starzeniem się w badanych kohortach.
Naukowcy wykorzystali dane dotyczące śmiertelności szwedzkich bliźniaków urodzonych w latach 1900–1935, kiedy to pomimo wojen światowych, Wielkiego Kryzysu i pandemii grypy nastąpiła poprawa warunków sanitarnych i opieki medycznej. Według Alona był to „naturalny eksperyment”: szereg czynników zewnętrznych wpływających na śmiertelność uległ zmniejszeniu.
To skłoniło jego zespół do zbadania wpływu tych czynników. Aby zweryfikować swoje wyniki, porównali je z długością życia w innym badaniu przeprowadzonym wśród duńskich bliźniaków urodzonych w latach 1870–1900. W tamtych latach odnotowywano wiele zgonów w młodym wieku z powodu chorób zakaźnych, takich jak błonica i cholera.
W szwedzkich badaniach uwzględniono kilka przyczyn zgonów: nowotwory, choroby układu krążenia i demencja. Alon i jego współpracownicy odkryli, że nowotwory rzadziej wiążą się z czynnikami genetycznymi, podczas gdy demencja występuje częściej.
Ostatecznie ich analiza pozwoliła oszacować, że geny są odpowiedzialne za ponad 50 procent różnic w długości życia w populacji, w porównaniu z 25 procentami lub mniej, które zakładano w poprzednich badaniach.
Alon wyjaśnił rozbieżność z poprzednimi badaniami tym, że brały w nich udział osoby, które zmarły w młodym wieku z przyczyn takich jak wypadki lub choroby niezwiązane z genetyką. W związku z tym, jeśli geny odgrywały mniejszą rolę, zakładano, że większą rolę odgrywał styl życia.
Alon nie kwestionuje znaczenia stylu życia. Obliczył, że określone zdrowe lub niezdrowe nawyki mogą dodać lub odjąć około pięciu lat od oczekiwanej długości życia, określanej przez „przypadek losu” reprezentowany przez geny. Osoba z genetyczną predyspozycją do dożycia 80 lat może umrzeć w wieku 75 lat, jeśli nie ma zdrowych nawyków. Jeśli natomiast ma wszystkie zdrowe nawyki, może dożyć 85 lat.
Lub, jak powiedział Olszanski, dożyć bardzo sędziwego wieku „jest niemożliwe, chyba że urodziłeś się w warunkach genetycznej loterii długowieczności”.
Bradley J. Wilcox, dyrektor ds. badań geriatrycznych na Uniwersytecie Hawajskim, kierujący badaniami nad starzeniem się w centrum medycznym Kuakini w Honolulu, nazwał artykuł „prowokacyjnym”. Powiedział jednak, że nie jest do końca przekonany.
„ Nie da się wyznaczyć wyraźnej i ostrej granicy między wewnętrznymi i zewnętrznymi przyczynami śmierci” – powiedział. „Wiele zgonów ma miejsce w szarej strefie, gdzie krzyżują się czynniki biologiczne i środowiskowe”.
Na przykład, według niego, geny mogą wpływać na śmiertelność infekcji. „Jeśli zmienimy sposób klasyfikacji tych przypadków granicznych — dodał — zmienią się również wyniki”.
Perls zauważył, że silny wpływ genów na długość życia nie oznacza, że można ignorować styl życia, zwłaszcza w przypadku osób, które nie mają genów długowieczności. Zdrowe odżywianie, rzucenie palenia, utrzymanie prawidłowej wagi i regularne ćwiczenia fizyczne mogą mieć znaczący wpływ na długość życia człowieka. Dodał, że zdrowe nawyki mogą być nawet bardziej korzystne, niż zakładał Alon, twierdząc, że różnica w wieku śmierci między osobami prowadzącymi zdrowy tryb życia a osobami, które tego nie robią, może sięgać nawet 10 lat.
Perls zauważył, że badania obserwacyjne przeprowadzone na Uniwersytecie Harvarda wykazały, że 50-letnia kobieta prowadząca zdrowy tryb życia może dożyć 93 lat. Gdyby nie miała żadnego z tych nawyków — gdyby paliła, źle się odżywiała, nie uprawiała sportu i nadużywała alkoholu — dożyłaby 79 lat. W przypadku 50-letniego mężczyzny zdrowy tryb życia mógłby pozwolić mu dożyć 88 lat zamiast 76.
Jednak, jak zauważył Perls, jeśli chodzi o dożywanie bardzo sędziwego wieku – znacznie powyżej 90, a nawet 100 lat i więcej – geny odgrywają istotną rolę.
Jednak nawet jeśli ktoś ma szczęście do genetyki, powiedział Olszanski, „łatwo jest skrócić życie, ale bardzo trudno je przedłużyć”.
