W swojej nowej książce Rebecca Newberger Goldstein podważa pogląd, że ulotna przyjemność jest ostatecznym celem, i opowiada się za poszukiwaniem sensu jako prawdziwą siłą napędową dobrobytu i samorealizacji.
Wraz z publikacją książki Rebeki Newberger Goldstein „Instynkt znaczenia” w sferze filozoficznej pojawiła się nowa perspektywa na sens ludzkiego życia. Nie ograniczając samorealizacji do pogoni za chwilową radością, autorka twierdzi, że prawdziwą siłą napędową osobistych osiągnięć jest dążenie do porządku pośród chaosu — impuls, który jej zdaniem jest kluczem do ludzkiej godności i dobrobytu. Idea ta, oparta na obserwacji, że egzystencja często splata się z doświadczeniem cierpienia i trudności, stanowi wyzwanie dla współczesnego dążenia do życia w ciągłym dobrobycie i kieruje naszą uwagę na poszukiwanie sensu nawet w nieszczęściach, jak wyjaśnia John Kaag w artykule w The Atlantic, w którym analizuje jej pracę.
Wnioski Goldstein zmuszają nas do ponownego przemyślenia tradycyjnych kryteriów oceny wartości życia. Autor twierdzi, że jakość życia nie zależy od stopnia harmonii lub przyjemności, ale od zdolności do działania „antientropijnego”: promowania wiedzy, dobra i porządku w obliczu naturalnej tendencji do chaosu, co szczegółowo opisuje w ostatniej części książki. Podejście to jest szczególnie widoczne na przykładzie Lu Xiaoing, Chinki, która pomimo skrajnej biedy przyjęła i wychowała ponad 30 porzuconych dziewczynek. Przybrana córka Lu Xiaoing wspomina: „Jeśli miała siłę zbierać śmieci, jak mogła nie przetwarzać czegoś tak ważnego, jak ludzkie życie?” — cytat, którego Goldstein używa, aby zilustrować transformującą siłę istnienia wynikającą z poszukiwania sensu.
Podstawą pracy jest koncepcja entropii jako modelu wyjaśniającego. Goldstein wykorzystuje drugą zasadę termodynamiki, aby zilustrować stały problem wszystkich form życia: opór wobec postępującego chaosu i rozkładu. W tym świetle ludzie są przedstawieni jako subiektywne istoty, które nawet wiedząc, że ostatecznym rezultatem jest śmierć, nigdy nie przestają poszukiwać struktur znaczeniowych, dzięki którym mogą uzasadnić swoje istnienie. Autor opisuje różne typy ludzi – bohaterskiego wojownika, transcendentalistę, konkurenta i socjalizatora – z których każdy ma swój szczególny sposób przeciwstawiania się chaosowi i próbowania uzasadnienia swojego miejsca we wszechświecie.
Analiza Goldsteina wskazuje na dokładny moment w ewolucji człowieka: przejście od prostego żywego stworzenia do tego, co określa on jako Homo iustificans, istotę odczuwającą nieodpartą potrzebę uzasadnienia swojego istnienia. Według autora ten proces refleksji kończy się najważniejszym pytaniem: „Czy mam znaczenie?”. Wychodząc od tego pytania, ludzie wykraczają poza proste biologiczne samopotwierdzenie i domagają się obiektywnego uzasadnienia swojej wartości i miejsca w świecie.
Goldstein zaprzecza, że szczęście, rozumiane jako seria chwil przyjemności, może być najwyższym celem istnienia. Cytuje Arystotelesa, aby dokonać rozróżnienia między rozrywką a prawdziwą „eudemonią” – głębokim i kontemplacyjnym szczęściem opartym na przekonaniu, że życie ma sens dla jednostki i jej otoczenia. W ten sposób autor zauważa: eudemonii „nie jest rozrywką; byłoby bowiem absurdalne, gdyby rozrywka była celem, a wysiłki i cierpienia całego naszego życia były ukierunkowane na zabawianie się”. Przykład Ludwiga Wittgensteina ilustruje to. Pomimo intensywnych udręk duchowych przez całe życie, filozof był w stanie powiedzieć na łożu śmierci: „Powiedzcie im, że miałem cudowne życie” — stwierdzenie, które według Goldsteina wyraża nie hedonistyczną satysfakcję, ale doświadczenie oddania transcendentnej poszukiwaniu intelektualnemu.
Biografie takich osobistości, jak William James i aktywista Frank Miink, potwierdzają tezę, że dążenie do realizacji misji może przemienić nawet życie naznaczone bólem i konfliktami. Kiedy James stanął w obliczu kryzysu egzystencjalnego, wyszedł z niego, polegając na własnej kreatywności, co doprowadziło do jego niezwykle ważnego wkładu w amerykańską psychologię i filozofię. W przypadku Miinka jego potrzeba przynależności i poszukiwania sensu życia – najpierw w neonazistowskiej grupie, a następnie, po głębokiej transformacji, w walce z ekstremizmem – ilustruje, jak poszukiwanie sensu może napędzać zarówno destrukcyjne, jak i twórcze projekty.
Goldstein podkreśla, że „instynkt znaczenia” może służyć jako etyczny punkt odniesienia do oceny ludzkiego życia. Twierdzi on: „Wkład ludzi w entropię jest najlepszą znaną mi ogólną metodą oceny ich życia” — idea, która w praktyce urzeczywistnia koncepcję, że działania ludzkie są cenione w takim stopniu, w jakim przyczyniają się do nawiązywania więzi, umacniania pokoju i tworzenia piękna w otoczeniu. Wśród różnorodnych odpowiedzi ludzi na pytanie o ich znaczenie autor znajduje zarówno źródła wielkich sprzeczności naszych czasów, jak i pierwotny impuls do najgłębszych zmian.
W swojej oryginalnej pracy, łączącej naukę, filozofię i świadectwa biograficzne, Rebecca Newberger Goldstein rzuca wyzwanie utrwalonym ramom współczesnej myśli, twierdząc, że walka o uzasadnienie istnienia jest nie tylko nieunikniona, ale także stanowi tę nieodłączną cechę, która nadaje życiu sens.
